Chuyển đến nội dung chính

Ý nghĩa tên gọi địa danh Cái Răng

Cái Răng, Ba Láng, Vàm Xáng, Phong Điền
Anh thương em thì cho bạc cho tiền, đừng cho lúa gạo xóm giềng cười chê!

Câu hát giới thiệu một chuỗi địa danh ở Cần Thơ mà dẫn đầu là Cái Răng.
Cái Răng là nơi đất tốt, đông dân cư, được lập làng từ thời Minh Mạng. Khoảng 1889 – 1890 người Pháp cho đào tại đây một con kinh, lúc đầu chưa có tên sau đó đặt là kinh/rạch Cái Răng. Về mặt quản lý hành chính, tiên khởi Tòa Bố tỉnh Cần Thơ đặt tại Trà Ôn (làng Thiện Mỹ, tổng Bình Lễ), nhưng chỉ được một năm thì dời về đặt ở Cái Răng (làng Thường Thạnh, tổng Định Bảo). Sau, do Nghị định của Soái phủ Nam Kỳ ngày 23-2-1876 vùng Phong Phú lập thành tỉnh Cần Thơ, tỉnh lỵ đặt tại đây. Từ đó Trà Ôn và Cái Răng trở thành quận.


Thời khẩn hoang, sinh hoạt đời sống người nông dân còn lẩn quẩn theo phương thức tự cung tự cấp, “ông Táo” lúc ấy chỉ là 3 cục đất, hoặc đá kê chụm lại, bắc nồi trách lên, đem nấu bằng củi đòn, củi chẻ. Phải một thời gian khá dài, cả trăm năm sau, khi mà cuộc sống người nông dân Nam bộ dần đi vào ổn định thì người ta mới thấy có chiếc cà ràng được làm bằng đất xuất hiện, thay thế cho ông Táo thô sơ trước đó. Tất nhiên lúc đầu kiểu dáng chưa mấy khéo, đẹp, có thể rất thô vụng và mau hư bể vì chất đất nguyên liệu có sẵn tại mỗi địa phương không chịu nổi sức nóng của lửa khi chụm. Về sau, do công năng độc đáo của nó, chiếc cà ràng trở thành một loại phương tiện nấu nướng, nó không chỉ hiện diện tại bếp ăn mỗi nhà mà còn theo chân người nông dân vào tận những vùng sâu, vùng xa trong những tháng gắn với mùa vụ. Chưa hết, nó còn là bạn đồng hành với những người nghèo chuyên sống nghề câu lưới, cũng là người bạn thân thiết của giới thương hồ quanh năm lênh đênh trên sông nước.


Nhưng từ đâu mà có chiếc cà ràng với kiểu dáng đáng yêu và trở thành vật dụng gắn bó thân thiết cuộc sống con người như vậy?

Có thuyết cho rằng chiếc cà ràng trước hết người Xiêm sáng tạo, đem bán ở chợ Nam Vang (Phnom Penh, Campuchia), các lái rỗi người Việt – nói chung là dân thương hồ – làm ăn ở Nam Vang mua dùng, thấy tiện ích nên trong những chuyến về lại quê nhà, lấy đất sét sẵn có ở địa phương, phỏng theo kiểu mẫu mà nặn đắp ra để xài. Song do đặc điểm của loại đất nguyên liệu này không chịu được lửa trong điều kiện nung đất tự do, tức không kiểm soát được nhiệt độ phù hợp nhất định, nên cà ràng làm bằng các loại đất ở đồng bằng đều mau hư, dễ bể. Riêng về đất sét tự nhiên, ngoài ưu điểm mềm dẻo, cũng có những nhược điểm nhất định nếu dùng nó để tạo hình làm gốm thô, nhất là đối với những vật thể mỏng mảnh, vì khi đem nung đốt chúng sẽ dễ bị nứt, nên bị xem là “đất xấu”.


Cho nên chiếc cà ràng chỉ được làm bằng loại đất đặc biệt ở miền núi, tốt nhất là đất lấy ở chân núi Nam Vi, miệt Xà Tón (Tri Tôn, An Giang) vì nó có tính năng kết dính rất tốt, nên xài bền, có khi vài năm cũng chưa bể, gãy. Chính vì thế nên bà con vùng Xà Tón có điều kiện sản xuất hàng loạt, sỉ cho các ghe thương hồ đem bán tại các chợ lớn, chợ nhỏ, hoặc bán lẻ tận những vùng sâu, vùng xa khắp Đồng bằng sông Cửu Long. Lộ trình thuận tiện nhất của các ghe này là xuôi theo dòng Hậu Giang, thả xuống “miệt vườn”, “miệt dưới”... mà Cái Răng được xem là “tổng đại lý” mặt hàng này. Cái Răng, cách tỉnh lỵ Cần Thơ 6 km về phía Tây Nam, trên Quốc lộ 1, từ quận Ninh Kiều (TP Cần Thơ) đi Sóc Trăng. Do thuận lợi việc giao thông thủy, bộ nên sớm trở thành nơi đô hội.
Năm 1897, toàn Cần Thơ có 10 chợ thì Cái Răng là một trong 10 chợ ấy. Vì bán đủ các mặt hàng nông lâm thủy sản nên được xem là chợ chánh, sầm uất hơn cả chợ Cần Thơ, lỵ sở huyện Phong Phú (lúc bấy giờ thuộc làng Tân An, tổng Định Bảo). Sách Nam Kỳ phong tục nhơn vật diễn ca, 1909) mô tả:
Chợ Cái Răng xứ hào hoa
Phố lầu hai dãy xinh đà quá xinh
Có trường hát cất rộng thinh
Để khi hứng cảnh thích tình xướng ca

Từ lâu, trong dân gian còn có câu hát huê tình:
Cái Răng, Ba Láng, Vàm Xáng, Xà No
Có thương em, anh mua cho một chiếc đò
Để em lên xuống thăm dò ý anh!

Thời Pháp, Cái Răng từng là nơi sản xuất lúa gạo nổi tiếng nhất trong khu vực. Nhờ có đường bộ rộng rãi, đường sông lưu thông dễ dàng nên hoạt động kinh thương nơi đây phát triển mạnh, vì vậy ở Cái Răng đã sớm có chành lúa, và nhà máy xay xát quy mô, đủ khả năng tiếp nhận lúa toàn cả miền Hậu Giang để chế biến chuyển về Chợ Lớn xuất khẩu. Cần Thơ sớm trở thành xứ “cả cơm lớn tiền”!


Câu hát cũ ghi lại dấu ấn tình hình lúa gạo hàng hóa nơi đây rất nhiều, nhiều đến mức không ít người địa phương đã xem đó là “chuyện thường”:

Cái Răng, Ba Láng, Vàm Xáng, Phong Điền
Anh có thương em thì cho bạc cho tiền, đừng cho lúa gạo xóm giềng cười chê

Chợ Cái Răng nhộn nhịp trên bến dưới thuyền nên các ghe cà ràng ở “miệt trên” không thể không đến đây chọn bến cắm sào. Trước ít sau nhiều, nhiều mãi đến mức cà ràng trở thành mặt hàng “ngoại nhập” được người tiêu dùng ưa thích, chiếm tỉ trọng áp đảo, nên bến chợ này được bà con đặt gọi chợ “Cà Ràng” (âm từ tiếng kran hay karan), sau nói trại ra là “Cái Răng”.
Cụ Vương Hồng Sển có ghi trong sách Tự vị tiếng Việt miền Nam (Nhà xuất bản Văn hóa, 1993) ở mục từ “Cái Răng”, trang 98: "Cà ràng hình thù như con số 8 để nằm, một đầu là ba ông Táo lú đầu lên cao để đội nồi ơ siêu trách, còn một đầu kia nắn cái bụng chang bang dài dài vừa vặn với cây củi chụm, bụng này chứa được tro nhiều không rơi rớt ra ngoài, lại ấm cúng che kín gió, mau chín mau sôi". Truy nguyên ra, trong sách Pháp, Le Cisbassac chẳng hạn, và nhiều sách khác đã có từ lâu vẫn ghi: “Krôk kran: rạch Cái Răng, nay cứ lấy điển này làm chắc, một đàng khác hỏi thăm người cố cựu bản xứ thuật rằng ngày xưa, không biết từ đời nào, nguyên người Thổ (Cơ Me) ở Xà Tón (Tri Tôn) chuyên làm nồi đất và “karan” chất đầy mui ghe lớn rồi thả theo sông cái đến đậu ghe nơi chỗ này để bán, năm này qua năm nọ, chầy ngày người mình phát âm “karan” biến ra “Cái Răng” rồi trở nên địa danh thiệt thọ của chỗ này luôn”.

Trong tự điển J.B.Bernard, ghi rõ rằng, địa danh rạch Cái Răng là: krêk karan (hay kran), là cà ràng.
Chăng kran, Choeung kran: fourneau portatif Khmer: Cà ràng Miên.
Choeung kran Xiêm: Cà ràng của người Xiêm đem bán chợ Nam Vang.


Thật ra chiếc cà ràng đã từng có mặt trên vùng đất này khoảng 1.500 – 2.000 năm (thế kỷ I đến thế kỷ VI). Chủ nhân của nó là cư dân thuộc nền văn hóa cổ nào đó ở Đồng bằng sông Cửu Long, bởi qua khai quật những di chỉ khảo cổ ở nhiều nơi trong vùng, thí dụ như kết quả khai quật khảo cổ học tại Gò Tháp (huyện Tháp Mười, Đồng Tháp) năm 2000 vừa qua, người ta đã bắt gặp hàng vạn hiện vật, đa phần là những mảnh gốm bể, trong đó nhiều nhất là mảnh bể cà ràng, vòi ấm (siêu), nồi, tô chén, chum vại, lu hũ... Theo các nhà khảo cổ thì cà ràng và vòi ấm (siêu) là hiện vật đặc trưng của nền văn hóa Óc Eo. Điều đó giúp chúng ta kết luận, cư dân của tầng văn hóa này là các bộ tộc thuộc vương quốc Phù Nam.

Vậy thì, chiếc cà ràng đã là vật dụng thân thiết trong sinh hoạt đời sống con người từ hàng ngàn năm trước. Và ngày nay, như chúng ta đều biết, để phù hợp với những loại chất đốt phế liệu/phế phẩm có sẵn rất nhiều tại từng địa phương, chiếc cà ràng đã dần dần biến mất.

Theo đó, Cái Răng không phải là cái răng trong miệng, mà Cái Răng là cà ràng.

Nhận xét

Bài đăng phổ biến từ blog này

COMBO MỘT THOÁNG TÂY ĐÔ (Khởi hành hàng ngày)

Khép mình trong rạch nhỏ, vườn sinh thái Bà Hiệp còn giữ lại trọn vẹn vẻ mộc mạc vốn có của một miền quê thanh bình. Mọi ký ức tuổi thơ như ùa về khi quý khách đến với Bà Hiệp, cùng đạp xe tung tăng trên đường làng và ghé lại thưởng thức các món ăn vặt thời thơ ấu, hay khoát lên mình những bộ đồ bà ba đậm chất nông dân đi bơi xuồng, tát mương bắt cá, tham dự các trò chơi dân gian: chạy xe đạp qua cầu, bơi thuyền thúng, trượt cáp, đi cầu khỉ... Ngoài ra bạn còn có thể selfie tại các vườn hoa hướng dương, hoa soi nhái..., khu chụp ảnh 3D với các mô hình độc đáo như: thảm bay, chổi bay, guốc dong, nhà trên cây, cầu thang vô cực...Và hãy tự thưởng cho mình những món ăn dân dã mang đậm chất miền tây.

10 điểm không thể bỏ lỡ khi về Cần Thơ

Cần Thơ là trung tâm của Đồng bằng sông Cửu Long, nằm hiền hoà bên dòng sông Hậu. Cuộc sống nơi đây mang đậm nét của một vùng quê sông nước. Với lợi thế này, Cần Thơ đang là một điểm du lịch hấp dẫn của miền Tây. Hãy cùng chúng tôi điểm qua những nơi “phải đến” của thành phố này nhé.
1. Chợ nổi Cái Răng
Cái Răng là một trong những chợ trên sông nổi tiếng ở miền Tây Nam Bộ. Chợ chuyên mua bán các loại trái cây, nông sản của vùng. Sáng sáng, hàng trăm chiếc thuyền lớn bé đậu san sát. Bán sản vật gì người ta treo sản vật đó (treo bẹo) lên cây sào (cây bẹo) trên mũi thuyền vì thế họ không cần phải rao hàng như các chợ trên đất liền.

Đôi nét về Chợ nổi Cái Răng?

Tự thuở xa xưa, con người đã biết tận dụng tất cả mọi ưu thế của thiên nhiên đã ban tặng. Từ lúc ông cha ta đến với vùng đất Nam Bộ ngày nay, nhận thấy được địa hình nhiều sông ngòi chằng chịt, nên trong suy nghĩ của họ đã nãy sinh ra những sáng kiến tuyệt vời đó là tạo nên những con thuyền nhỏ, mà ngày nay người dân miền tây vẫn quen gọi là xuồng ba lá để di chuyển nhanh lẹ và dễ dàng từ nơi này đến nơi khác.  Không những vậy, khi khai khẩn nên vùng đất trù phú này, tạo ra sản vật dồi dào và dư dã, họ lại có nhu cầu trao đổi buôn bán để đổi lấy những mặt hàng cần thiết khác nhằm phục vụ tốt hơn cho đời sống.  Với lợi thế về địa hình ông cha ta đã chọn ra những đoạn sông rộng lớn, là điểm giao nhau của nhiều nhánh sông và dần dần chợ nổi được hình thành ở rất nhiều nơi mà ngày nay vẫn còn tồn tại như: Chợ Nổi Cái Răng, Chợ Nổi Phong Điền, Chợ Nổi Ngã Năm, Chợ Nổi Ngã Bảy..... Trong số đó, nổi tiếng trên hết vẫn là Chợ Nổi Cái Răng.

Bảng giá cho thuê tàu chợ nổi (thuê tàu đi riêng)

Du lịch Cần Thơ không thể bỏ qua chợ nổi Cái Răng – một trong ba ngôi chợ nổi lớn nhất ở Cần Thơ. Nét độc đáo chính của ngôi chợ này chính là chuyên buôn bán các loại trái cây, đặc sản của vùng đồng bằng sông Cửu Long. 

Truyền thuyết về tên gọi Cái Răng - Chuyện cá sấu nghe hát bội

“Ngày xưa, ở Vàm sông Cần Thơ, nơi giáp giới giữa hai làng Thường Thạnh và Tân An, tương truyền rằng có một con sấu rất lớn và hung dữ. Khi sấu nổi lên nó to bằng chiếc xuồng ba lá, dài 5-6 thước, có hai hàng đèn sáng rực trên lưng. Nhiều người đi qua khúc sông này bằng xuồng, ghe đã bị con sấu nổi lên quật chìm và cắp đi mất xác. Điều lạ là con sấu rất mê xem hát bội. Những lần đình làng tổ chức cúng lễ thượng điền, hạ điền có mời gánh hát bội về diễn, con sấu đều trườn lên bãi nằm xem. Đám đông đang xem hát trên sân đình hoảng loạn, bỏ chạy tứ phía. Nhưng thấy con sấu chẳng làm hại ai, chỉ nổi lên xem hát bội nên người ta quay lại, chẳng còn sợ hãi nữa. Ông xã trưởng còn sai người làng ném đồ cúng xuống cho sấu ăn. Dân làng quen dần với việc sấu xem hát bội cúng đình hàng năm.

Cẩm nang du lịch Hà Tiên - Kiên Giang

Ở vị trí cuối vùng biên giới xa xôi tây nam nước ta, Hà Tiên là vùng đất nổi tiếng với nhiều danh lam thắng cảnh. “Hà Tiên thập cảnh” cùng với lịch sử khai mở vùng đất này đã từng đi vào thi ca.
Nên du lịch Hà Tiên vào mùa nào
Hà Tiên nằm trong vùng nhiệt đới gió mùa cận xích đạo, nhiệt độ trung bình hàng năm khoảng 27 độ C, nhiệt độ trung bình thấp nhất là 23,90C, thường rơi vào khoảng tháng 12 – tháng 1; nhiệt độ cao nhất là 30,20C, thường rơi vào tháng 4 – 5.

Mùa mưa từ tháng 5 đến tháng 10, có nhiều năm mùa mưa đến sớm và kết thúc muộn hơn các khu vực khác của đồng bằng Sông Cửu Long. Nhìn chung, phần lớn thời gian ở Hà Tiên khí hậu mát mẻ trong lành, phù hợp cho những chuyến tăm biển hay tham quan danh lam thắng cảnh
Đến Hà Tiên thì khách san, nhà trọ nhiều và hầu như cò mồi cũng nhiều, những người lái xe trung chuyển cũng sẽ giới thiệu khách sạn cho bạn. Để chắc ăn, bạn nên chuẩn bị phòng khách sạn Hà Tiên từ trước chuyến đi. Bạn có thể lưu trú tại khu vực trung tâm thị xã Hà Tiên h…

Về Cần Thơ đi chợ nổi Cái Răng

Về Cần Thơ đi chợ nổi Cái Răng Bạn đã bao giờ thử cái cảm giác vào một buổi sáng thật sớm được bồng bềnh trên một chiếc ghe, ngắm bình minh miền sông nước Tây Nam Bộ, được hoà mình vào khung cảnh một buổi chợ nổi trên sông.
Hãy về Cần Thơ bạn nhé! ...chợ nổi Cái Răng Lần nào vào Nam công tác tôi cũng cố dành ra ít bữa để ở lại thăm thú tìm hiểu thêm về con người và cảnh vật phương Nam. Lần này sau khi công việc đã xong xuôi tôi quyết định rời Sài Gòn náo nhiệt cùng anh bạn bắt xe đi miền Tây. Đã từ lâu tôi ao ước được một lần đến Cần Thơ đi chợ nổi và đây là cơ hội cho tôi thực hiện điều đó. Mất khoảng 4 – 5 tiếng ngồi xe khách là đến thành phố Cần Thơ, chúng tôi thuê một nhà nghỉ ở gần bến Ninh Kiều để sang hôm sau có thể đi chợ sớm. Cảnh buôn bán trên chợ nổi Chợ chỉ cách trung tâm thành phố Cần Thơ khoảng 5 km và buôn bán nhộn nhịp nhất từ sáng sớm đến khỏang 8-9 giờ thì vãn. Lúc này khoảng 6h sáng, hàng trăm ghe thuyền lớn bé đã đậu san sát nhau để cùng tham gia chợ nổi.Trên thuyề…

Chợ Nổi Cái Răng - Nét văn hóa miền Sông Nước

Khi cuộc sống ngày càng phát triển, những vẻ đẹp tự nhiên nhất lại càng khó bắt gặp và con người càng muốn được quay về với những gì đơn giản nhưng lại mang nét đẹp của sự mộc mạc. Song hành cùng sự phát triển của thế giới, đất nước ta ngày nay đã cho thấy sự vươn lên không ngừng về nhiều mặt, nhưng không hề mất đi những gì thuộc về bản sắc văn hóa. Với mong muốn là chiếc cầu nối giữa Việt Nam với bạn bè quốc tế, mang đến cái nhìn cho thế giới về một hình ảnh Việt Nam mới, không đứng bên lề của sự phát triển chung nhưng vẫn luôn giữ được nét đẹp bình dị của thiên nhiên và tình cảm con người, chúng tôi lựa chọn hình ảnh một miền Tây Nam Bộ sông nước, một trong nhiều vùng miền có nét đặc trưng văn hóa và sinh hoạt của đất nước, với đặc trưng sinh hoạt chợ nổi mà cụ thể là hình ảnh chợ nổi Cái Răng, thông qua đó truyền tải một phần trong rất nhiều điểm đặc sắc của Việt Nam đến với thế giới. Để Việt Nam thực sự là một điểm đến lý tưởng cho những du khách muốn trải nghiệm sự bình dị, dân d…

Những điểm tham quan hấp dẫn ở Hà Tiên (Kiên Giang)

Hà Tiên luôn được du khách nhắc đến với sự say mê bởi cảnh vật rất hữu tình, níu giữ biết bao bước chân lãng du khi có dịp ghé đến. Sau đây tôi xin giới thiệu đến du khách những địa danh không thể bỏ qua khi đến Hà Tiên.
1. Núi Tô Châu
Trên quốc lộ 80 gần đến ngã ba vào nội ô thị xã Hà Tiên, du khách sẽ nhìn thấy núi Tô Châu với vị trí đặc biệt thường được du khách ghé thăm. Núi tiểu Tô Châu nằm sát bờ Đông Hồ, trên sườn núi ngoài vườn tiêu, bạch đàn còn có chùa chiền được xây dựng. Riêng Đại Tô Châu còn có nền đá xưa thời họ Mạc. Trèo lên sườn núi du khách có thể dõi tầm quan sát toàn cảnh thị xã Hà Tiên, sông Giang Thành và xa hơn là khu vực Thất Sơn của tỉnh An Giang.
2. Thạch Động
Thạch Động là một khối đá vôi khổng lồ cao gần 50m, nằm sát quốc lộ 80, cách trung tâm thị xã Hà Tiên 03km về hướng Tây Bắc. Thạch Động còn được gọi là Thạch Động Thôn Vân (động đá nuốt mây) trong thơ ca Tao Đàn Chiêu Anh Các. Và nơi đây đã gắn liền với truyền thuyết “Thạch Sanh Lý Thông”. Tại đây đã từng di…